دریافت فایل اصلی مقاله در قالب Word
دریافت فایل اصلی مقاله در قالب Word 2
نقشه بندی حساسیت محیط زیست با تاکید بر آسیب پذیری خطوط ساحلی به ریزشهای نفتی برای ارزیابی اکولوژیکی
رامین شادی – پارک پردیسان سازمان حفاظت محیط زیست، معاونت محیط زیست دریایی
66424918
09126232009
چکیده
نقشه بندی حساسیت محیط زیست، در ارزیابی اثرات زیست محیطی ناشی از اجرای یک پروژه خاص کاربرد زیادی دارد. یکی از نیازهای اساسی سیستم نقشه بندی حساسیت محیط زیست، نقشه بندی حساسیت اکولوژیکی می باشد که متکی به شاخص زیست محیطی (ESI) است. ارزیابیهای اکولوژیکی با طبقه بندی و فهرست برداری از مناطق طبیعی و زیستگاهها آغاز می گردد. برای ارزیابی اکولوژیکی جهت تعیین حساسیت گیاهان، جانوران و اکوسیستم ها از اثرات فیزیکی و شیمیایی در مناطق استفاده می گردد. ارزیابی اثرات، نیازمند اطلاعاتی در مورد پراکنش و فراوانی گونه هایی است که برخی از توسعه ها مانند آلودگیهای نفتی بر روی آنها اثر می گذارد. در این مقاله به شرح روشهای برآورد و ارزیابی اکولوژیکی که برای طبقه بندی میزان حساسیت و آسیب پذیری خطوط ساحلی دریا به ریزشهای نفتی که منجر به تهیة نقشه های حساسیت ساحل می شود، پرداخته شده است.
مقدمه:
نقشه بندی، نتیجه نهائی هر مطالعة فضایی و تنها وسیله نمایش پراکنش مکانی صفات کیفی و کمی پدیده ها و فرآیندها در منطقه می باشد. نقشه های حساسیت محیطی، اثرات زیست محیطی احتمالی انواع کاربری سرزمین یا توسعه را در فضای جغرافیایی نشان می دهد. نقشه بندی حساسیت محیطی، اگر چه همیشه بر ارزیابی و گزارش اثرات زیست محیطی ناشی از اجرای یک پروژه خاص، برتری ندارد، ولی این روش برای برنامه ریزی و مدیریت در مناطق و ارزیابی اثرات اتفاقی طرحهای توسعه، به صرفه تر و کارآمدتر است.
در حال حاضر ارزیابی و بیان اثرات توسعه بر محیط که جزئی از نقشه بندی حساسیت محیط به شمار می روند، از حالت ضمیمه طرحهای جامع بیرون آمده و خود به عنوان برآیند دیگر مطالعات اکولوژیکی و اقتصادی - اجتماعی، به راهنمای کارآمد انجام یا عدم انجام و انتخاب گزینه های توسعه تبدیل شده است.
تعریف حساسیت محیطی:
حساسیت محیطی به معنی واکنش آنی اجزای (عناصر) محیطی به تنشی معین و بروز تغییرات جزئی و بخشی در شرایط اکولوژیکی است. به عبارت دیگر، حساسیت محیطی درجه ای از آسیب پذیری یا سهولت تحمل آسیب یا اثرات منفی ناشی از اجرای طرحهای توسعه در واحدهای زیست محیطی است.
ارزیابی اکولوژیکی:
جمع آوری اطلاعات در خصوص تأثیر احتمالی اثرات بر جوامع انسانی و ساختار محیط زیست یکی از مراحل EIA (ارزیابی اثرات محیط زیست) است.
جنبه های اکولوژی (فرایندها و روابط) و جنبه های بیولوژی (فهرست گونه های بزرگ و نقشه های پراکنش) در تهیه گزارشات EIAبه هم برتری ندارند.
مطالعات EIA به نقشه بندی منتهی نمی گردند و در حد جدول ماتریس و نمودارها و غیره محدود می شود، در صورتی که اجرا و مدیریت پروژه های توسعه به نقشه دقیق اثرات نیاز دارد، این کار را ESM بطور فراگیر و جامع انجام می دهد. مطالعاتEIA نقطه ای (site) انجام می شود، بنابراین نقشه بندی نتایج آن مشکل است، ولی ESM (نقشه بندی حساسیت محیط زیست) به صورت پهنه ای (Zonal) عمل نموده و به خوبی قابل نقشه بندی است.
ارزیابی اثرات اکولوژیکی در یک EIA ممکن است موجود نباشد. برای برآورد اکولوژیکی (توأم با ارزیابی اکولوژیکی) جهت تعیین حساسیت گیاهان، جانوران، دوزیستان و اکوسیستم ها از اثرات فیزیکی و شیمیایی در مناطق استفاده می شود. امروزه ارزیابی ها و برآوردهای اکولوژیکی با تخمین و بررسی طبقه بندی و فهرست برداری از منابع طبیعی و زیستگاهها شروع می شود. شناسایی و طبقه بندی به مقدار زیادی برآورد مشاهده ای را بسط و گسترش می دهد و باید حداقل شرح ها، توصیف ها و واحدهای استفاده شده در برآوردها را آماده نماید.
سنجش از دور، برنامه های کامپیوتری متنوع و سیستمهای اطلاعات جغرافیایی (GIS)، برآوردهای زیست محیطی را، بخصوص در برآوردهای بزرگ مقیاس بهبود می بخشد. برای مثال، مدلسازی اثرات احتمالی ریزشهای نفتی در صورت استفاده از GIS، دقیق و پیشرفته می شود. اطلاعات کامل از قبیل نقشه های حساسیت مناطق (حساسیت پایه ای جوامع گونه های اندیکاتور) به شکل ساده ای ذخیره شد، سپس، اطلاعات دهی می شود.
برای مثال به طور خلاصه روش ذخیرة اطلاعات در نقشه سازی حساسیت زیست محیطی سواحل به آلودگی های نفتی به صورت زیر تعریف می شود:
1- تهیه نقشه های پایه ای دقیق با استفاده از تصاویر ماهواره ای
2- تشخیص و شناسایی حساسیت کرانه های ساحل دریا نسبت به نفت با دقت بالا
3- استفاده از گزارش اطلاعاتی GIS برای ذخیره و مطالعة اطلاعات مربوط به حساسیت پذیر بودن حیات وحش نسبت به نفت، میزان در معرض قرار گرفتن به آلودگی و روشهای حفاظتی.
در ارزیابیهای زیست محیطی اطلاعاتی که در بر گیرنده کلیه گروهها یا گونه های طبقه بندی باشد غیر عملی است. بنابراین گروهها و گونه هایی انتخاب می شوند که مزیت خوبی داشته و در برگیرندة منطقی خصوصیات دیگر اعضاء نیز باشد.
تهیة راهنمایی منطقی برای گونه ها بستگی به اطلاعات زیستگاه حیات وحش دارد.
یکی از روشهای مفید برای انتخاب گونه ها بدون در نظر گرفتن ناحیه پیشنهاد می شود:
1- شناسای کلیة تیپ های زیستگاه بدون در نظر گرفتن ناحیه.
دریافت فایل اصلی مقاله در قالب Word
دریافت فایل اصلی مقاله در قالب Word 2
