دریافت متن کامل
تایپی این مقاله
علی محسنی –رئیس گروه میوه های نیمه گرمسیری- دفتر امور میوه های گرمسیری و نیمه گرمسیری - معاونت امور تولیدات گیاهی – وزارت جهاد كشاورزی
در حال حاضر علاوه بر جمهوری اسلامی ایران كه بیشترین میزان سطح زیر كشت انار جهان را به خود اختصاص داده است ( سطح زیركشت باغات غیربارور، باغات بارور ، میزان تولید ، عملكرد و صادرات درسال1384 به ترتیب عبارتند از: 7402 هكتار ، 56328 هكتار ،705164 تن ، 12519 كیلوگرم درهكتار و 24389 تن )در كشورهائی چون تركیه ، افغانستان ، پاكستان ، هندوستان، ارمنستان ، گرجستان ، تاجیكستان ، آذربایجان ، لیبی ، لبنان ، فلسطین اشغالی ، سودان ، برمه ، بنگلادش، موریتانی، مراكش ، قبرس ، یونان ، اسپانیا ، فرانسه ، چین ، ژاپن وآمریكا كشت این محصول مرسوم است و در بین كشورهای مذكور بعد از ایران بالاترین سطح زیركشت وتنوع ارقام انار مربوط به هندوستان ،تركیه و اسپانیا میباشد كه در سالهای اخیر كشورهای چین و آمریكا مبادرت به احداث باغات در سطح گسترده نموده اند و كشورهای دیگری مانند استرالیا ، آرژانتین و آفریقای جنوبی درصدد كشت و سرمایه گذاری بر روی این میوه می باشند.
با توجه به ظهور رقبای جدید در تجارت بین المللی میوه انار و فرآورده های آن ( كنسانتره ) و لزوم حفظ و ارتقاء موقعیت ویژه كشورمان در عرضه این محصول به دنیا ، می بایست در طراحی برنامه های اقتصادی ، دقیق و فراگیر عمل كرد ، لذا برای شناسایی و معرفی بهترین ارقام صادراتی انار كشور ، روند صادرات در ده سال گذشته و باغات جدید احداث شده در پنج سال گذشته مورد بررسی قرار گرفته است، براین اساس مهمترین صفات مرفولوژیكی ارقام صادراتی مناطق مختلف كشور كه برای صادركنندگان مقبولیت دارند عبارتند از : رنگ پوست ، رنگ دانه ، طعم دانه ، ضخامت پوست و وزن میوه . این ارقام تجاری كه حدود 35 درصد باغات انار و حدود 90 درصد میزان صادرات انار كشور را شامل می شود عبارتند از : ملس ساوه ،رباب نی ریز، شیشه كپ فردوس ، نادری بادرود ، ملس یزدی ، قجاق قم ، اردستانی مه ولات ، بجستانی گناباد و خزر بردسكن
صفات مرفولوژیكی مورد مطالعه :
1- رنگ پوست : پوست این ارقام از صورتی تا قرمز متفاوت می باشد ولی هر چه شدت رنگ قرمز بیشتر باشد از مقبولیت بیشتری برخوردار می باشد .
2- رنگ دانه ( آریل ) : رنگ دانه این ارقام از صورتی تا قرمز آتشین متفاوت می باشد كه هر چه رنگ قرمز دانه بیشتر باشد از مقبولیت بیشتری برخوردار می باشد.
3- طعم دانه ( آریل ): طعم این ارقام از ملس تا شیرین متفاوت می باشد كه هر چه میزان قند نسبت به اسید میوه بیشتر باشد از مقبولیت بیشتری برخوردار می باشد.
4- ضخامت پوست : با توجه به اینكه بیشترین میزان صادرات انار به كشور كره جنوبی می باشد و وسیله مورد استفاده كشتی های كانتینر دار می باشند كه فاصله زمانی تا رسیدن به آن كشور 25 تا 35 روز می باشد ، پوست ضخیم ضمن كاهش اثرات فشارهای احتمالی وارده به میوه ، می تواند درطی این مدت وضعیت ظاهری و بازارپسندی میوه را حفظ كند . پوست این ارقام از متوسط تا بسیار ضخیم می باشد .
5- وزن میوه : یكی از فاكتورهای مهم برای صادركنندگان انار حفظ نسبت های مختلف وزنی در یك كانتینر می باشد معمولاً كارتن های بسته بندی انار می بایست دارای 5 كیلوگرم میوه باشد و تعداد میوه از 8 تا 22 عدد بنا به درخواست خریدار، درصد مشخصی از كل محموله را تشكیل می دهد كه بسته های دارای میوه بزرگ ( 8 تایی ) قیمت بالایی دارند.
علاوه بر این صفات ،ارقام مذكور همگی تقریباً دیررس بوده و در صفات پوست كلفتی ، رنگ پوست و دانه قرمز و مزه ملس مشترك می باشند و از نظر آلودگی به كرم گلوگاه انار مقاوم نمی باشند.
البته لازم به ذكر است درصورت تجهیز سیستم حمل و نقل و تخصیص تسهیلات برای صدور هوایی ، بعضی از ارقام پیش رس و پوست نازك كه متاسفانه حساس به كرم گلوگاه انار می باشند ، مانند رقم « قند (مشكی) بردسكن » كه دارای پوست و دانه صورتی تا قرمز می باشند ، رقم« آلك ساوه » ( این رقم در استان فارس به رقم « آقایی » ودر استان سمنان به رقم« سرخك » و در استان تهران به رقم « عروسك » معروف می باشد.) كه دارای پوست قرمز آتشین و دانه قرمز و رقم« بریت شیراز » كه دارای پوست و دانه صورتی متمایل به قرمز می باشد از موقعیت تجاری خوبی در كشورهای خارجی به خصوص كره جنوبی و ژاپن برخوردارند كه به دلیل صفت پیش رسی ( شهریور ماه ) كه هنوز فصل برداشت9 رقم دیررس فوق الذكر (نیمه دوم مهربه بعد ) آغاز نشده است از قیمت بالایی برخوردارند و حدود 2 درصد از انارصادراتی كشور را شامل می شوند.
جدول ذیل سطح زیركشت ( غیربارور و بارور ) ، میزان تولید ، عملكرد و ارقام عمده مناطق مورد مطالعه ارقام مذكور رادر سال 1384 نشان می دهد.
ردیف نام شهرستان سطح زیركشت ( هكتار ) میزان تولید
(تن) عملكرد
(كیلوگرم در هكتار ) ارقام عمده
غیر بارور بارور
1 ساوه ( استان مركزی ) 800 6700 100500 15000 ملس(معمولی،تبریزی و
یوسف خانی)، آقامحمدعلی،آلك (شیرین و ترش ) ، سیاه
2 قم ( استان قم ) 45 3030 37400 12343 قجاق،شاه پسند(دخترحمومی)
3 نی ریز(استان فارس) 701 2700 54000 20000 رباب، آقایی
4
مه ولات
( استان خراسان رضوی ) 225 1850 35150 19000 اردستانی
5
فردوس
(استان خراسان جنوبی ) 12 1610 1610 1000 شیشه كپ، شیرین شهوار
6
نطنز«بادرود»
(استان اصفهان ) 50 1200 18000 15000 نادری
7
گناباد «بجستان »
(استان خراسان رضوی ) 300 1025 10250 10000 بجستانی
8 یزد (استان یزد ) 73 935 9000 9626 ملس،زاغ،ملس دانه سیاه،
طوق گردن
9
بردسكن
( استان خراسان رضوی ) 250 900 15300 17000 خزر، قند (مشكی)
لازم به توضیح است كه رقم مورد بررسی در هر یك از شهرستانها ، رقم غالب بوده و بیشترین سطح زیركشت را دارا می باشد و در بقیه شهرستانهای استان نیز عمدتاً وجود دارند برای مثال رقم رباب در شهرستان ارسنجان نیز وجود دارد و یا رقم شیشه كپ در شهرستان سرایان نیز وجود دارد كه عمدتاً دارای خصوصیات مشابه ای میباشند . در سالهای اخیر در قالب طرحهای توسعه باغات و اصلاح و جایگزینی باغات درجه سه و غیراقتصادی ، نهال ( قلمه ریشه دار ) 9 رقم ذكر شده بخصوص ارقام ملس ساوه ، رباب نی ریز ، نادری بادرود و شیشه كپ فردوس در مناطق مستعد دیگر كشور بخصوص استانهای یزد ، اصفهان ، لرستان ، ایلام ، سمنان ، كرمانشاه ، توزیع شده است و باغات فنی كه اغلب مجهز به سیستم آبیاری تحت فشار می باشند احداث شده است كه تا آخر برنامه چهارم و اوایل برنامه پنجم تولید انار تجاری و یكدست كشور افزایش قابل ملاحظه ای خواهد داشت.
متاسفانه یكی از علل كاهش كیفیت بعضی از ارقام صادراتی انارهای دانه قرمز مذكور ،بخصوص ارقام بجستانی و
شیشه كپ در سالهای اخیر بخصوص در سال گذشته (1385) سفیدشدن دانه (آریل ) آنها همراه با كم آبی و سخت شدن هسته دانه علیرغم ظاهر سالم میوه می باشد كه بیشتر در منطقه بجستان و شهرستان فردوس مشاهده شده است و باعث كاهش بازارپسندی و قیمت آنها شده است كه برطبق بررسی های اولیه بعمل آمده در مناطق ذكر شده عواملی مانند سرمای شدید در پائیز و زمستان ، سرمازدگی بهاره، گرمای شدید در تیر و مرداد ، خشكسالی و عدم تغذیه مناسب و اصولی، مدیریت ناصحیح باغات انار مانند هرس صحیح باردهی و عدم مراقبت در مرحله داشت و یا بیماریهای قارچی می تواند در بروز این عارضه مؤثر باشد و بیم آن می رود كه در دیگر مناطق انارخیز نیز مشاهده گردد كه از سال گذشته در دستور كار مراكز و موسسات تحقیقاتی قرار گرفته تا انشاءا... قبل از آنكه این عارضه به یك معضل ملی تبدیل شود با آن مبارزه و از پراكنش آن جلوگیری گردد.
منابع مورد استفاده :
1- بهزادی شهربابكی ،حبیب. 1377. پراكندگی وتنوع ارقام انار در ایران،نشر آموزش كشاورزی، وزارت كشاورزی. سازمان تحقیقات ، آموزش وترویج كشاورزی، معاونت آموزش و تجهیز نیروی انسانی. كرج، ایران .
2- بی نام. 1381 . آمارنامه های كشاورزی،وزارت جهاد كشاورزی .دفتر فناوری و اطلاعات، تهران، ایران.
3- .رنجبر، ولی ا... و همكاران . 1383 راهنمای كاشت ، داشت وبرداشت انار، نشر آموزش كشاورزی ، وزارت جهاد كشاورزی. سازمان تحقیقات و آموزش كشاورزی ، معاونت آموزش و تجهیز نیروی انسانی . كرج ، ایران.
4- سالنامه های گمرك ایران
5- محسنی ، علی. 1382. پیش نویس برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی كشور، زیر بخش باغبانی،محصول انار. دفتر امورمیوه های گرمسیری و نیمه گرمسیری. 89 صفحه.
6- محسنی ، علی. 1382. نگاهی به وضعیت تولید انار. دفتر امورمیوه های گرمسیری و نیمه گرمسیری. 39 صفحه.
7- مهندسین مشاور ویسان ، طرح مطالعات باغبانی كشور، جلد پنجم ، انار– انجیر – میوه های گرمسیری، 1374.
8- میرجلیلی ، سید عباس، 1381 .شناخت انار ، نشرآموزش كشاورزی ( به سفارش معاونت ترویج و نظام
بهره برداری )
